عامل پنجم ، نظريه‌اى است كه خطيب بغدادى و ابن عبدالبرّ به آن گرويده‌اند ، خطيب مىنويسد : اگر كسى بگويد : چرا عُمَر بر نتافت كه صحابه از پيامبر روايت كنند و در اين مورد بر آنان سخت گرفت ؟ گوييم : عُمَر اين كار را براى احتياط در دين و خير انديشى براى مسلمانان انجام داد ؛ زيرا ترسيد آنان از اعمال دينى باز ايستند و بر ظاهر اخبار اعتماد كنند در حالى كه حكمِ همه احاديث معناى ظاهرى آنها نمىباشد و هركه حديثى را بشنود فقه آن را در نمىيابد ؛ گاه حديث مجمل است و معنا و تفسير آن از حديث ديگر استنباط مىشود . پس عُمَر بيم داشت كه حديث بر غير وجه خودش حمل شود يا به ظاهر لفظِ آن بسنده شود در حالى كه حكمِ واقعى بر خلافِ آن باشد . و همچنين در اين سخت‌گيرى عمر بر صحابه - در امر روايتشان - ( ثمرات ديگرى هم بود ، مثل ) پاسدارى از حديثِ رسول خدا صلى الله عليه و آله است و ترساندن غير صحابه از اينكه در سنّت پيامبر آنچه را كه سنّت نيست وارد سازند « 1 » . دكتر محمد عجاج خطيب - پس از نقل كلام خطيب بغدادى - مىگويد : اين نظرى است كه ابن عبدالبر و خطيب بغدادى و ديگر پيشوايان حديث پسنديده‌اند ، من نيز به آن قائل‌ام « 2 » . درباره آنچه خطيب اظهار مىدارد ، چند سؤال به ذهن مىآيد ؛ از جمله : - آيا گمان دارى كه عمر از پيامبر صلى الله عليه و آله نسبت به دين خدا دل‌نگران‌تر است ؟ ترس و احتياط عمر چه معنا مىدهد وقتى كه رسول خدا به سائل مىگويد : « حَدِّث عنّي

--> ( 1 ) . شرف أصحاب الحديث : 97 - 98 . ( 2 ) . السنّة قبل التدوين : 106 .